BiH pred najskupljim izborima u istoriji

Izbori po utvrđenom ciklusu

Prvi poslijeratni opšti izbori su održani u septembru 1996, a nakon toga su sprovođeni svake druge godine do 2002. Poslije te godine je ustanovljena praksa da se održavaju svake četvrte godine te su tim redoslijedom na redu novi opšti izbori koji se tradicionalno zakazuju za prvu nedjelju oktobra ukoliko nema određenih prepreka koje mogu biti i u vidu praznika.

Odluku o raspisivanju izbora donosi Centralna izborna komisija (CIK) BiH, a prema dostupnim informacijama o tome bi trebalo da bude priče već sutra s obzirom na to da se opasno približavaju rokovi koji su predviđeni Izbornim zakonom BiH.

CIK bi, uz potencijalnu odluku o raspisivanju opštih izbora za 4. oktobar, mogla usvojiti i Uputstvo o rokovima i redoslijedu izbornih aktivnosti u okviru kojeg će biti precizirano do kada stranke, nezavisni kandidati te ostali mogu, između ostalog, podnijeti prijave da bi bili ovjereni za novi lov na glasove birača, ali i do kada treba da prijave kandidate za ključne i druge pojedinačne pozicije.

Koliko koštaju izbori

Dosadašnja praksa je pokazala da su članovi CIK-a, u vrijeme raspisivanja izbora, znali i okvirno koliko bi, što se njih tiče, mogla da košta njihova organizacija.

Troškovi opštih izbora u BiH su, prema dostupnim podacima CIK-a, bili između osam i 12 miliona KM. Najskuplji do sada koštali su 12,5 miliona i riječ je o poslednjem izbornom ciklusu iz 2022, a evidencije ukazuju da je samo za sprovođenje opštih izbora dosada potrošeno ukupno više od 62 miliona KM, s tim da ni to nije potpun podatak.

S druge strane, predstojeći izbori će, ukoliko se u obzir uzme i nabavka moderne opreme koja je u toku, biti daleko najskuplji jer je u pitanju višemilionski posao za koji je novac uzet nakon što je Kristijan Šmit, iz fotelje visokog predstavnika i uz pomoć takozvanih bonskih ovlašćenja, izmijenio Izborni zakon BiH.

Sporna nabavka i nove tehnologije

CIK BiH je, naime, blizu nabavke sistema za biometrijsku identifikaciju birača i skeniranje listića na biračkim mjestima nakon što su odbijeni prigovori na njihovu odluku da taj posao povjeri konzorcijumu na čelu sa sarajevskom kompanijom “Smartmatik BH”, uprkos kontroverzama.

Ugovoreni posao težak je 74,5 miliona KM bez PDV-a. Planirana je nabavka 6.000 skenera i 6.000 uređaja za biometrijsku identifikaciju birača koji bi na izborima u oktobru bili instalirani na svim biračkim mjestima, a cijelu priču prate spekulacije i ozbiljne optužbe iz banjalučke kompanije

“Planet soft” koja je na tenderu dostavila za čak 17 miliona KM povoljniju ponudu od „Smartmatika“.

Međutim, finalni ugovor još nije potpisan, a i dalje ima dosta nejasnoća u vezi sa primjenom modernih tehnologija i opcija koje nudi važeći Izborni zakon BiH. S druge strane, iz CIK-a su nedavno ukazali i na problem u vidu nepostojanja adekvatnog skladišta za novu opremu.

Problemi i rokovi pred institucijama

– S obzirom na to da je za naredne opšte izbore 2026. predviđena nabavka i primjena specifičnih tehnologija rješavanje pitanje adekvatnog prostora za skladištenje izborne opreme je od prioritetne važnosti – kazali su u CIK-u, uz opasku da je iz budžeta institucija BiH za potrebe skladištenja izbornog materijala od 2003. do kraja aprila 2025. godine izdvojena više od 2,2 miliona maraka.

CIK-u, s druge strane, ne ide na ruku ni činjenica da Savjet ministara nije podržao prijedlog pravilnika o unutrašnjoj organizaciji komisije, tako da nisu dobili saglasnost za novo zapošljavanje, koje je neophodno, tvrde, da bi nove tehnologije bile primijenjene.

Nadležne institucije su, prema odredbama Izbornog zakona BiH, dužne da sredstva za sprovođenje izbora obezbijede u roku od 15 dana od raspisivanja, a u ranijim ciklusima bilo je značajnih kašnjenja što je uticalo i na datum održavanja.

Osim o cijenama izbora CIK vodi evidencije, između ostalog, o izlaznosti i broju političkih subjekata koji su ovjereni za učešće na opštim, ali i na lokalnim izborima. Kada je riječ o opštim izborima, najveća izlaznost je bila na onim prvim 1996. i iznosila je 83 odsto, a broj kandidata se kroz godine kretao od 7.200 do 8.200.

U oktobru glasamo za

• 3 člana Predsjedništva BiH
• 1 predsjednika i 2 potpredsjednika Republike Srpske
• 83 poslanika u Narodnoj skupštini Republike Srpske
• 42 poslanika u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH
• 98 poslanika u Predstavničkom domu Parlamenta FBiH
• 289 poslanika u deset kantonalnih skupština u FBiH

Cijena izbora po godinama (u miliona KM)

• 2002. – 11,64
• 2006. – 9,93
• 2010. –  12,61
• 2014. – 7,62
• 2018. – 8,5
• 2022. – 12,52